Selangorkini
beberapa reka bentuk perahu tradisi yang kerap digunakan di Selangor. Foto HAFIZ OTHMAN/SELANGORKINI
BUDAYA RENCANA

Enam rekaan perahu tradisi pernah wujud di Selangor

Perahu menjadi pengangkutan utama di pesisir pantai dan sungai di Selangor pada masa lalu hingga ke saat ini.

 Dr Mohd Rohaizat Abdul Wahab

Tidak terhad untuk menangkap ikan, mengembara dan berdagang, perahu juga diguna ketika peperangan dan diplomasi.

Sempena Hari Sungai Sedunia pada 26 September, Nazli Ibrahim menyenarai beberapa reka bentuk perahu tradisi yang kerap digunakan di negeri ini.

Penyelidik etnomatematik dalam teknologi perkapalan Dr Mohd Rohaizat Abdul Wahab dari Institut Penyelidikan Matematik, Universiti Putra Malaysia berkongsi sebahagian fakta menarik.

Mohd Suhizam M Shari 

Pembuat replika perahu tradisi Mohd Suhizam M Sakri yang berkecimpung sejak usia 12 tahun turut berkongsi maklumat.

 

Lepap

  • Ada dua jenis iaitu lepap betina dan lepap jantan. Buritan perahu lepap jantan lebih panjang
  • Pernah dijumpai di Sungai Buloh, Kuala Selangor. Panjangnya lima meter dan lebarnya dua meter. Menggunakan dayung gaya Cina dan layar bergantung kepada jarak pelayaran
  • Bahagian perut lebih rata atau leper supaya mudah ditolak atas permukaan berlumpur atau beting pasir
    Lepap betina boleh ditemui antaranya di Kampung Kuantan tetapi menggunakan kuasa enjin
Perahu lepap

Kakap jeram

  • Pernah dijumpai di Kuala Selangor, perahu ini digunakan di pantai
  • Namanya dipercayai berdasarkan nama pelabuhan lama di Kuala Selangor
  • Digunakan untuk perdagangan, pengangkutan dan peperangan
  • Diperbuat daripada kayu meranti
  • Menggunakan layar dan dayung serta sebahagian menggunakan katir (kayu buluh di sisi perahu)
  • Perahu berukuran empat meter panjang yang mampu membawa tiga hingga empat orang digunakan untuk mudik di aliran sungai
  • Bagi saiz besar berukuran lapan meter panjang yang boleh membawa 10 hingga 20 orang digunakan di pesisir pantai
Perahu songkok

Perahu songkok

  • Pada masa dahulu digunakan untuk mengambil barang dagangan dari kapal besar yang berlabuh jauh dari pelabuhan
  • Masih digunakan di Sungai Klang, Sungai Bernam dan Sungai Langat
  • Digunakan untuk menangkap udang dan menjaring ikan di pesisir pantai dan muara
  • Panjang lima meter dan dua meter lebar. Boleh memuatkan tiga penumpang dewasa

Kolek Melaka

  • Tapak pembuatannya ditemui di Morib, Kuala Langat pada 1951
  • Dipercayai digunakan masyarakat dari Sungai Buloh, Kuala Selangor hingga ke Batu Pahat, Johor
  • Banyak digunakan penduduk Pantai Barat. Bentuknya seakan-akan sampan Riau. Memiliki lunas lurus manakala bentuk haluan dan buritan sama
  • Kolek bersaiz kecil sepanjang 3.5 meter
  • Saiz besar antara 6.5 meter hingga tujuh meter digunakan tiga anak perahu.
  • Digunakan di sungai dan pesisir pantai dalam kegiatan harian
  • Mempunyai hiasan pada haluan dan buritan perahu
Perahu nelayan Selangor

Perahu nelayan Selangor

  • Ada enam kegunaan iaitu pukat tunda, pukat jerut, pukat pesisir pantai, pukat udang, merawai dan pukat hanyut atau pukat hijau
  • Jabatan Laut Malaysia menetapkan perahu nelayan Selangor berwarna merah
  • Diperbuat daripada gentian kaca, rekaan ini mula digunakan sejak 1980-an
  • Beroperasi di kawasan dibenarkan bergantung kepada jenis lesen
  • Panjang antara 11 hingga 14 meter. Bahagian buritan dibina leper supaya mudah menyusur di laluan cetek dan berlumpur
  • Menggunakan kuasa enjin dan dikawal alat kemudi kaki

Anak bedar

  • Turut dikenali perahu tambang
  • Dicatat dalam teks klasik Melayu antaranya Salasilah Melayu dan Bugis, Hikayat Siak, Tuhfat al-Nafis dan Hikayat Acheh
  • Berbentuk unik, haluannya bermuncung seperti paruh itik
  • Dijumpai di Kuala Langat. Digunakan untuk membawa penumpang, barang dagangan dan menangkap ikan laut dalam
  • Dianggar berukuran 25 meter panjang dan empat meter lebar

Pengarang :